Kontekst
Praktyka architektury korporacyjnej wytwarza artefakty, które starzeją się szybciej, niż powstają: diagramy w narzędziu graficznym, decyzje w protokołach spotkań, standardy w dokumentach, których nikt nie egzekwuje. Zbudowaliśmy toolchain, który traktuje model architektury jak kod, trzyma go w git i sprawdza maszynowo.
Problem
Dwie awarie są typowe i niezależne od wybranego narzędzia. Pierwsza: dokumentacja jest nieaktualna w dniu publikacji, bo jej aktualizacja nie należy do żadnego przepływu pracy, jest osobnym zadaniem dla osobnej roli. Druga: governance nie zostawia dowodu. Rada architektury podejmuje decyzję, decyzja trafia do notatki, a pół roku później nikt nie umie odpowiedzieć, czy dany system jest z nią zgodny. Poza opinią.
Oczywiste rozwiązanie, czyli repozytorium architektury z porządnym interfejsem, adresuje przechowywanie, nie egzekwowanie. Model może być wewnętrznie spójny w bazie narzędzia i całkowicie rozjechany z rzeczywistością, ponieważ nic go nie sprawdza w momencie zmiany.
Trzecia trudność jest nowa: model językowy bardzo dobrze pisze o architekturze i przy tym zmyśla cytaty. Podpowiedź o semantyce ArchiMate albo o treści standardu brzmi identycznie, gdy jest prawdziwa, i gdy nie jest.
Podejście
Rdzeń jest deterministyczny. Architektura zapisywana jest we własnym DSL, przechodzi trójwarstwowy walidator, a potem kompiluje się do ArchiMate 3.2 w formacie Open Exchange XML, walidowanym wobec XSD Open Group. To nie estetyka: format wymienialny oznacza, że model da się otworzyć w narzędziu, którego jeszcze nie kupiono, a wyjście da się sprawdzić maszyną zamiast oglądaniem. Widoki SVG są generowane z modelu, więc diagram nie może opisywać czegoś innego niż model.
Governance dostało strukturę danych, nie katalog plików: bazę standardów z wymuszanym cyklem życia, dyspensy z datą wygaśnięcia, rejestr decyzji (ADR), rekordy zgodności z sześciostopniowym werdyktem i raporty zdrowia. Najważniejszy z tych elementów jest najprostszy, dyspensa bez daty wygaśnięcia jest po cichu nową normą.
Model ma dwie strefy, staging i approved, z bramkowaną promocją. Polecenie validate kończy się
kodem wyjścia 1, gdy model nie przechodzi, więc wchodzi do CI jak każdy inny test. Od tego momentu
nieaktualność modelu przestaje być kwestią dyscypliny i staje się czerwonym buildem.
Dziewiętnaście „skills" pokrywa cykl define → document → govern → maintain, czyli dokładnie te czynności, przy których naturalnie sięga się po model językowy. Obowiązuje jedna zasada: model dostarcza sądu, narzędzie dostarcza dowodu. Każde twierdzenie o semantyce ArchiMate albo o treści źródła jest weryfikowane kodem wobec cytatu zlokalizowanego w tym źródle; powstaje z tego rejestr faktów i mierzalne pokrycie. Osobny komponent, „oracle", sprawdza dopuszczalność relacji wobec zawendorowanych źródeł pierwotnych. Nie zakazujemy modelowi twierdzić, odbieramy mu prawo bycia ostatnią instancją.
Dokumentacja generuje się w kształcie klauzuli 6 normy ISO/IEC/IEEE 42010: rejestr interesariuszy i ich trosk, portfel aplikacyjny z kwadrantami TIME, mapa zdolności, triage zmian.
Rezultat
Model architektury żyje w tym samym repozytorium i tym samym rytmie pull requestów co kod. Zgodność ze standardem jest rekordem z werdyktem, a nie zdaniem; wyjątek ma termin; decyzja ma numer i uzasadnienie. Sprawdzenie, czy model jest poprawny, trwa tyle, ile trwa build.
Ograniczenia są realne. Toolchain wymusza dyscyplinę zapisu, więc zespół, który nie chce pisać modelu w tekście, nie zacznie go pisać dzięki narzędziu. I dalej nie odpowiada na pytanie, czy model opisuje rzeczywistość, pilnuje spójności modelu, nie prawdziwości wobec produkcji. To osobny problem, którego nie rozwiązuje żadna walidacja składni.
Wnioski
Governance bez artefaktu sprawdzalnego maszynowo zamienia się w rytuał, i to nie z powodu złej woli: nikt nie umie ręcznie utrzymać spójności kilkuset elementów. Reguła, której nie da się wykonać na CI, jest rekomendacją.
Drugi wniosek dotyczy używania modeli językowych w pracy architekta. Przydatność nie zależy od tego, jak dobre są ich odpowiedzi, tylko od tego, czy istnieje tańsza od nich instancja, która potrafi tę odpowiedź odrzucić.